Orta Doğu tedarik kesintisi: Bu global PP, PE piyasaları için ne anlama geliyor?

Hafta sonu patlak veren ve giderek büyüyen savaş ortamında Orta Doğu’dan malların sevk edilebilme kabiliyeti üzerine giderek artan belirsizlik, global polimer piyasalarını risk fiyatlaması havasına itti. İran medyasında Hürmüz Boğazı’nın kapandığına dair çıkan haberler, enerji ve lojistik zincirlerini sarstı; Trump ise Salı akşamı ABD’nin Hürmüz’den geçen tankerleri eskort edeceğini ve denizcilik şirketlerine sigorta sağlayacağını belirtti.

Artan çatışma ortamı ve yüklemeler üzerine büyüyen belirsizlikle birlikte, Asya’dan Avrupa’ya PP ve PE piyasaları, Orta Doğu’nun dünyanın 1 numaralı PP ve 2 numaralı PE tedarikçisi olması nedeniyle ciddi bir tedarik kesintisi riskiyle karşı karşıya.

Belirtmeye gerek yok ki, petrol fiyatları ve doğalgaz fiyatları sert şekilde yükseldi. Üretim tarafında ise, QatarEnergy türev üretimini askıya aldı, öte yandan Endonezya’dan Chandra Asri bölgeden ham madde yüklemeleri aksayınca fors majör ilan etti. Bu örneklerin ötesinde yaygın üretim duruşları teyit edilmemiş olsa da, bölgedeki satıcılar lojistik ve fiyatlandırma stratejilerini yeniden değerlendiriyor.

“Durum son derece değişken ve yakından izliyoruz. Şu anda alternatif nakliyat seçeneklerini değerlendiriyor ve müşterilerle olası gecikmeler hakkında iletişimdeyiz,” açıklamasında bulundu önemli Suudi üreticilerden biri. Navlun hâlâ belirsiz; CMA CGM, Maersk ve Hapag-Lloyd ton başına 100–150 $’lık acil durum ek ücretleri uygulamakta. Pek çok Orta Doğulu satıcı tekliflerini askıya aldı ve fiyat artışları halihazırda küresel olarak yansımaya başladı.

Bu ortamda, global PP ve PE piyasaları, kırılganlık düzeyine bağlı olarak farklı hızlarda tepki veriyor — fakat aynı yönde hareket ediyor.

Çin: PP üzerindeki etki daha çok maliyet tarafında; PE’de Orta Doğu/İran ithalatına bağımlılık piyasaları etkileyecek

Dünyanın en büyük PP ve PE tüketicisi olan Çin, son yıllarda yeni PP kapasite yatırımlarıyla ithalat bağımlılığını belirgin biçimde azaltmış durumda. Toplam ithalatın %17’si Orta Doğu’dan geldi; liderliği BAE aldı, ChemOrbis İstatistik Sihirbazı’na göre. Her ne kadar PP’de Çin’in kırılganlığı PE’ye kıyasla daha az olsa da, bölgeden LPG ve propan tedarikinin kesilmesi Çin’de propilen maliyetlerini artıracak ve PP fiyatlarını yukarı çekecek.

Bu arada, Orta Doğu’nun toplam PE ithalatındaki payı 2025’te %34 ile PP’ye göre çok daha yüksek olup, BAE ve Suudi Arabistan birbiriyle rekabet ederken Katar’ın payı %4’te kaldı.

Daha da önemlisi, İran — tek başına — Çin için PE’de kritik bir tedarikçi olmaya devam etti. Son yıllarda Pazardaki payı belirgin şekilde azalsa da, İran 2025 yılında Çin’in toplam PE ithalatının halen %8’ini karşıladı; özellikle YYPE ve AYPE’de, yıllık 1 milyon tondan fazla ile, ChemOrbis İstatistik Sihirbazı’na göre.

İran ve Arap tedarikçiler birlikte düşünüldüğünde, Çin’in ithal PE tedarikinin yarısından azı doğrudan risk altında. Buna paralel olarak, lokal PE piyasaları, ana ithalatçı tedarikçilerinden gelebilecek bariz kesintiye hızlı şekilde, kayda değer fiyat artışları ile tepki verdi. AYPE film fiyatları ton başına CNY700–750’ye ($102–109/ton) kadar çıkarken, lokal PP piyasasında artış haftanın başında daha sınırlı kaldı ve CNY100-300/ton ($14-43/ton) seviyesinde görüldü.

Güneydoğu Asya: PE piyasası daha kırılgan

Dünyanın ikinci büyük PE alıcısı ASEAN’dır, ChemOrbis İstatistik Sihirbazı’na göre, toplam PE ithalatının yarısından biraz daha azı Orta Doğu’dan gelmekte. Suudi Arabistan açık ara en büyük tedarikçi olurken, BAE ve Katar ise çok daha düşük paylarla izlemektedir.

Böylesine kritik bir tedarikçinin kaybı sebebiyle, Güneydoğu Asya’da PE film türlerinde ton başına 50 $’a kadar agresif yükselişler ve yaygın teklif çekilmeleri yaşanıyor.

Haftanın ilk günlerinde teklif veren birçok Orta Doğulu üreticinin kısa süre sonra piyasadan çekildiği bildiriliyor; bu da mal tedarikine ilişkin endişeleri artırıyor. Chandra Asri’nin fors majör ilanı, ham madde ve lojistik darboğazlarına dair endişeleri güçlendirmiş durumda.

PP’de ise bölgeye olan bağımlılık göreceli olarak daha düşük; zira Orta Doğu’nun toplam PP ithalatındaki payı %20’nin altında ve Çin’de olduğu gibi liderlik yine Suudi Arabistan’da. Orta Doğulu PP tedarikinin yokluğu PE’deki kadar baskı oluşturmasa da, bölgeden yüklemelerin aksaması nedeniyle yükselen propan maliyeti PP fiyatlarını artırmaya aday. Bu hafta şu ana dek, Güneydoğu Asya genelinde ithal piyasalar temkinli seyrini sürdürmüş olup, Endonezya, Filipinler ve Vietnam’daki lokal piyasalarında da artışlar oldu.

Hindistan: Tedarikin %40-50’sinden fazlası Orta Doğu’dan geliyor

ChemOrbis İstatistik Sihirbazı’na göre Hindistan, 2025 yılında PP ithalatının neredeyse yarısını BAE (%30) ve Suudi Arabistan (%17)’dan tedarik etti; PE’de ise Orta Doğu’ya bağımlılık %52 gibi daha yüksek bir orandaydı; burada da BAE (%22) ve Suudi Arabistan (%18) en büyük paya sahipken, Katar ve Umman’ın da %10’dan fazla payı bulunuyor.

Bu doğrultuda, Orta Doğu’daki kesinti Hindistan lokal fiyatlarını sert şekilde yukarı çekti. Orta Doğulu PP yüklemelerinin 20 güne kadar geciktiği, bunun da işleyicileri lokal tedarikine yönelttiği bildiriliyor.

Türkiye: İthalata bağımlılık riskleri büyütüyor

Türkiye, dünyanın en büyük ikinci PP alıcısı; ancak Orta Doğulu tedarikte Türkiye, bölge PP tedarikinin en büyük alıcısı konumunda. Toplam PP ithalatının %38’i Suudi Arabistan’dan, %5’i BAE’den geldi, ChemOrbis İstatistik Sihirbazı’na göre 2025’te.

PE’de ise Orta Doğu’nun toplam ithalattaki payı geçtiğimiz yıl yaklaşık %31 iken, İran’ın da %10’luk payı vardı. Yaklaşık %40’tan fazla yakın tedarik kaynağı şimdilerde sekteye uğramış durumda; Türkiye piyasaları haftayabirçok belirsizlik ve yeni ithal PP, PE tekliflerinde gecikmelerle başladı.

Petkim, AYPE fiyatlarını ton başına 60 $ artırırken, lokal distribütörleri hemen teslim homo-PP rafya için 50 $’ı aşan artışlar bildirdi. Alıcılar, kısıtlı spot tedarik ve kontrat hacimlerinin önceliklendirileceğini öngörüyor.
Piyasa oyuncuları artık daha çok tedarik güvenliğine odaklanıyor; fiyat pazarlıkları ikinci planda kalıyor.

Avrupa: Enerji şoku ve ithalat endişesi bir arada

Avrupa poliolefin piyasaları, çok katmanlı bir risk profiliyle karşı karşıya. EU27, 2025’te PP ithalatının yaklaşık %31’ini, PE’nin ise %24’ünü başta Suudi Arabistan olmak üzere Orta Doğu’dan tedarik etti; ChemOrbis İstatistik Sihirbazı bu bağımlılığı ortaya koyuyor.

Doğalgaz fiyatları birkaç gün içinde yaklaşık %74 sıçradı; Brent ise Salı günü $85/varilin üzerine çıktı. Mart etilen ve propilen kontratları sırasıyla ton başına 50 € ve 35 € artışla yapıldı. Gündem, zayıf talepten tedarik güvenliği ve fiyatlamasına evrildi.

Lojistik tedbirler — acil durum çatışma ek ücretleri ve yeni rota kararları dahil — taşıma sürelerini uzatırken navlun maliyetlerini de yükseltiyor. Pek çok Orta Doğulu ve Asyalı tedarikçi yeni fiyat tekliflerini askıya aldı.

Avrupa’daki üreticiler üç haneli artış hedefliyor; bazıları ton başına 200 €’ya varan artışlar açıkladı. Talep baskılanmaya devam etse de, alıcılar olası yükleme gecikmelerine karşı koruma amacıyla savunmacı alımlar yapmaya başladı.