Polimer rallisi son yılların zirvesinde, ancak pandemi dönemindeki navlun şoku bu kez görülmüyor

Global polimer piyasaları Mart sonu itibarıyla büyük ölçüde 4 yılın en yüksek seviyelerine yükselirken, bazıları 2021’den bu yana en yüksek seviyelerini aştı ve bu durum pandemi döneminde görülen zirvelerle kaçınılmaz karşılaştırmalara yol açtı. Temel bölgelerdeki fiyatlar, Orta Doğu savaşının yol açtığı tedarik aksaklıkları ve yükselen hammadde piyasaları maliyetleri nedeniyle keskin şekilde artarken, piyasa katılımcıları benzer bir enflasyon döngüsünün oluşup oluşmadığını sorgulamaya başladı.

Ancak, fiyat gelişimlerinde yüzeyde benzerlikler bulunsa da, mevcut ralli 2020–2022’deki pandemi kaynaklı yükselişten temel olarak farklılık gösteriyor; en önemlisi, konteyner navlun fiyatlarında paralel bir artışın olmamasıyla. Mevcut navlun oranları lojistik kriz dönemlerinden oldukça uzak.

Tedarik kaynaklı ralli, pandemi talep patlaması ile tezat oluşturuyor

Polimer fiyatlarında devam eden yükseliş eğilimi, büyük ölçüde Orta Doğu’da giderek artan jeopolitik gerilimlerden kaynaklanan tedarik taraflı aksaklıklardan besleniyor. Enerji ve hammadde akışlarındaki—petrol, LNG, LPG, metanol ve kilit petrokimya ara ürünleri dahil—kısıtlamalar, üretim maliyetlerinin artmasına ve polimer piyasalarında daha sıkışık tedarike yol açtı.

Bu dinamik, pandemi döneminden keskin şekilde ayrışıyor; o dönemde polimer fiyat artışlarının temelinde güçlü bir talep artışı vardı. Teşvik kaynaklı tüketim, hizmetlerden mallara kayış ve agresif stok yenileme döngüleri global işlem hacimlerinin keskin artmasına neden olmuş, bu da lojistik ağlar üzerinde büyük bir baskı yaratmıştı.

Mevcut navlun oranları lojistik kriz dönemlerinden oldukça uzak

İki dönem arasındaki farkın en açık göstergelerinden biri konteyner navlun piyasalarında gözlemleniyor. Freightos verilerine göre, global navlun endeksi 2021–2023 döneminde 40 feetlik konteyner başına yaklaşık 11.000 $’lık zirve ile 4.000 $ civarındaki dipler arasında dalgalanmış ve pandemi dönemi aksaklıklarının yarattığı aşırı oynaklığı yansıtmıştı.

2023’te normalleşmenin ardından, navlun piyasaları yeniden Kızıldeniz krizi ve Panama Kanalı kuraklığı nedeniyle test edildi ve navlun oranları 1.000 $ civarında çıkış noktasından aksaklığın zirvesinde yaklaşık 5.500 $’a kadar yükseldi.

Şimdilerde ise navlun oranları yaklaşık 1.700 $ seviyesine düşmüş durumda; bu da piyasanın, önceki krizlerde görülen ciddi lojistik kaynaklı şoklardan oldukça uzak olduğunu gösteriyor. Rerouting ve daha uzun transit süreleri devam etse de, global denizcilik ağları sistemik bir aksama olmaksızın işlemeye devam ediyor.

Başka bir deyişle, o aşırı dönemlerde 40 feetlik konteyner için 4.000 ile 11.000 $ arasında değişen navlun oranları, ton başına yaklaşık 160–445 $ anlamına geliyordu. Pandemi zirvesinde, yalnızca Çin çıkışlı konteyner navlun maliyetlerinin, taşınan polimerlerin ton başı değeriyle eşitlendiği örnekler mevcuttu. Bugün ise, global endeksi ton başına sadece yaklaşık 65–70 $’a karşılık geliyor.

Güçlenen konteyner tedariki oranları dizginliyor

Bugün navlun artışlarını sınırlayan bir diğer önemli unsur ise konteyner deniz taşımacılığı sektöründe önemli ölçüde güçlenen tedarik tarafı. Covid sırasında yaşanan aksaklıkların ardından taşıyıcılar, 2023 ile 2025 arasında teslim edilen yeni gemi siparişleriyle kapasiteyi hızla artırdı; filonun yenilenmesi ve daha verimli ekipman yönetimi de buna eşlik etti.

Sonuç olarak piyasa artık bol kapasiteyle karakterize ediliyor; bazı ticaret rotalarında kapasite fazlası dahi oluşmuş durumda. Bu yapısal değişim navlun oranları üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturmuş ve pandemide görülen üstel artışların önüne geçmiştir.

Zayıf talep yukarı yönlü potansiyeli sınırlıyor

Talep koşulları da 2020–2022 döneminden belirgin biçimde farklı. Bir tüketim patlamasının aksine, günümüz piyasalarında temkinli alım davranışı, daha sıkışık finansal koşullar ve sınırlı stok yenileme isteği öne çıkıyor. Birçok oyuncu büyük hacimli alımlardan çekinirken, bu durum tedarikçilerin agresif fiyat artışlarını sürdürebilme imkanını da kısıtlıyor.

Farklı bir enflasyon döngüsü

Genel olarak, mevcut piyasa ortamı sistemik bir lojistik krizden ziyade maliyet odaklı bir enflasyon döngüsüne işaret ediyor. Orta Doğu’daki tedarik aksaklıkları petrokimya zincirinde yukarı yönlü baskı oluştursa da, navlun piyasalarında benzer bir artışı tetiklemedi.

Polimer piyasaları açısından bu ayrım kritik önem taşıyor. Lojistik darboğazların artırıcı etkisi olmadan, zayıf talep ve bol deniz taşımacılığı kapasitesiyle mevcut ralli—güçlü olsa da—pandemi dönemindeki yükselişten temelden farklılığını koruyor.