GÜNCELLEME: Orta Doğu kaynaklı arz aksamaları kilit merkezlere yayılıyor

*7 Nisan 2026’da İran’daki Assaluyah Hub ve Suudi Arabistan’daki Jubail Hub’a düzenlenen hava saldırılarının ardından güncellenmiştir – Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapanması ve artan jeopolitik gerilimler global petrokimya piyasalarında şok dalgaları yaratarak savaşın başından bu yana sert fiyat artışlarını tetikledi. Orta Doğu, Asya, Avrupa ve komşu bölgelerin kritik tedarikçisi konumunda olup, özellikle poliolefin ihracatında baskındır ve bu bölgedeki herhangi bir aksama global tedarik zincirlerinde anında hissedilmektedir.

Aramco arızası ilk büyük aksaklığı işaret etti

İlk büyük aksama 2 Mart’ta, Saudi Aramco’nun Ras Tanura rafinerisindeki operasyonlarını insansız hava aracı saldırısı sonrası durdurmasıyla yaşandı. Yaklaşık 550.000 varil/gün kapasitesiyle Ras Tanura, krallığın önemli rafineri merkezlerinden biridir ve bu tesisin duruşu bölgede giderek artan bir dizi aksamanın başlangıcını oluşturdu.

Orta Doğu’nun en büyük petrol ve petrokimya tedarikçisi olan Aramco’nun bu arızası, besleme stoku tedariki ve türev üretim sürekliliği konusunda hemen endişelere yol açtı, ancak şirket 13 Mart’ta operasyonlarını yeniden başlattı.

Katar LNG aksamaları petrokimya zincirini sarstı

Kriz kısa süre sonra Katar’a sıçradı ve LNG ile ilgili altyapıyı hedef alan saldırılar ülkenin petrokimya zincirinin temelini oluşturan gaz akışını aksattı. Hammadde piyasalarında gaz tedarikinin kesilmesi, QatarEnergy bağlantılı tesislerin üretimi askıya almasına ve ihracatta fors majör ilan etmesine neden oldu. Etkilenen zincirde yaklaşık 2,6 milyon ton/yıl etilen kapasitesi, 2,1 milyon ton/yıl PE ve yaklaşık 350.000 ton/yıl PVC’nin yanı sıra EDC ve VCM üniteleri yer alıyor.



Fors majörler ve duruşlar Körfez genelinde yayılıyor

Bölgede aksamalar izleyen haftalarda da dalga dalga yayılmaya devam etti. Mart ortasında, Equate Petrochemical şirketi monoetilen glikol (MEG) tedarikinde fors majör ilan ederek yaklaşık 1,15 milyon ton/yıl kapasiteyi etkiledi.

Bunu 26–27 Mart tarihinde metanol, stiren monomer ve MEG tedarikini kapsayan SABIC’in daha geniş çaplı fors majör açıklaması izledi. SABIC’in etkilenen kapasiteleri, çoğunluğu Jubail ve Yanbu’da yoğunlaşmak üzere, yaklaşık 5–6 milyon ton/yıl metanol, yaklaşık 1,9 milyon ton/yıl stiren ve yaklaşık 7 milyon ton/yıl etilen glikolü içeriyor.

Mart ayı sonunda, petrokimya varlıklarında fiziksel hasar daha yaygın hale geldi. Tabriz Petrochemical şirketi, tesislerine yapılan bir saldırının ardından üretimi durdurdu ve yaklaşık 150.000 ton/yıl etilen ile aynı miktarda PE devre dışı kaldı.

Aynı dönemde, Sadara Chemical şirketi Jubail’deki entegre tesislerinde geçici olarak üretimi durdurarak yaklaşık 1,5 milyon ton/yıl etilen, 400.000 ton/yıl propilen ve 1,1 milyon ton/yıl PE kapasitesini devre dışı bıraktı.

Mahshahr ve Ruwais arızaları tedarik şokunu derinleştiriyor

Aksamalar nisan ayının başlarında daha da şiddetlendi. 4 Nisan’da İran’ın Mahshahr hub’ı —ülkenin petrokimya sanayisinin temel sütunlarından biri— vuruldu ve Marun, Amir Kabir, Bandar Imam ve Laleh komplekslerinde toplamda yaklaşık 2 milyon ton/yıl etilen ve 1,5 milyon ton/yıl PE kapasitesini etkiledi.

Ertesi gün Borouge, BAE’deki Ruwais kompleksinde operasyonları durdurdu, yaklaşık 3,5 milyon ton/yıl etilen, 3 milyon ton/yıl PE ve 2,2 milyon ton/yıl PP kapasitesini aksattı.

Aksamalar Kuveyt ve Bahreyn’e yayıldı

6 Nisan itibarıyla çatışmalar Kuveyt ve Bahreyn’e sıçradı. İnsansız hava aracı saldırıları, Kuveyt Ulusal Petrol şirketi ve Petrokimya Endüstrileri şirketinin işlettiği tesislerde yangınlara yol açarak yaklaşık 850.000 ton/yıl etilen ve 1 milyon ton/yıl PE kapasitesini etkiledi. Bahreyn’de ise, yılda yaklaşık 1,5 milyon ton metanol, amonyak ve üre üreten Gulf Petrochemical Industries şirketine ait tesislerde yangın çıktı ve bu durum bölgedeki tedarik endişelerini daha da artırdı.

GÜNCELLEME: 7 Nisan’da Assaluyeh ve Jubail merkezleri saldırıya uğradı

Assaluyeh’i hedef alan saldırılar ve onu izleyen Jubail, Orta Doğu’da iki farklı yapısal riske işaret etmektedir: gaz bazlı bir etilen merkezinde aksama ve tamamen entegre bir petrokimya kompleksinde potansiyel arızalar. İkisi de global olefin ve polimer piyasalarında domino etkisi oluşturabilir.

Assaluyeh: İran’ın etilen ağırlıklı gaz bazlı merkezi hedefte

Saldırılar ilk olarak İran’ın Pars Özel Ekonomik Enerji Bölgesi’ni, ülkenin çekirdek gaz bazlı petrokimya kümesini hedef aldı. Bu merkez; Arya Sasol, Jam Petrochemical şirketi, Kavyan Petrochemical, Morvarid Petrochemical ve Mehr Petrochemical gibi ana üreticileri barındırmakta, İran’ın olefin ve PE üretiminin omurgasını oluşturmaktadır.

Komplekste yaklaşık 5 milyon ton/yıl etilen ve 1–1,5 milyon ton/yıl PE ile sınırlı propilen ve PP kapasitesi olduğu tahmin edilmektedir. Saldırıların kamu hizmeti altyapısını vurduğu bildirildiğinden, elektrik, su ya da gaz tedarikinde yaşanabilecek herhangi bir aksama, tesislerin bireysel olarak hasar görmemiş olsa dahi tüm sahada yaygın duruşlara neden olabilir.

Jubail: Tam entegre bir petrokimya merkezinin tehdit altında olması

Gerilimin tırmanması daha sonra Suudi Arabistan’ın Jubail Sanayi Şehri’ne sıçradı. Burası dünyanın en büyük petrokimya kümelerinden birisidir. Merkez, SABIC ve iştirakleri Petrokemya, SHARQ ve KEMYA’nın yanı sıra Sadara Chemical, Saudi Kayan, Chevron Phillips Saudi Arabia, Advanced Petrochemical şirketi, Al-Waha Petrochemical şirketi, Ibn Zahr ve Saudi Polyolefins şirketi gibi büyük şirketlere ev sahipliği yapmaktadır.

Jubail, yaklaşık 12 milyon ton/yıl etilen kapasitene, 6–7 milyon ton/yıl PE kapasitesine, 5 milyon ton/yılı aşan güçlü bir propilen zincirine ve 4 milyon ton/yılın üzerinde PP kapasitesine sahiptir. Yüksek entegrasyon seviyesi nedeniyle, herhangi bir aksama—özellikle tesisler arası kamu hizmetleri veya hammadde akışında yaşanacak bir sorun—kısa sürede hem hammadde piyasası olefinlerini hem de türev polimerleri etkileyebilir.

GÜNCELLENDİ: Biriken etkiler benzeri görülmemiş bir sıkılaşmaya işaret ediyor

Tüm bu aksamalar bir arada değerlendirildiğinde, Orta Doğu petrokimya sisteminde benzeri görülmemiş bir tedarik sıkılaşmasına işaret etmektedir. Toplamda etkilenen etilen kapasitesi 28 milyon ton/yılın üzerinde hesaplanırken, PE aksamalarının yaklaşık 18 milyon ton/yıl seviyesine ulaştığı tahmin ediliyor.
Bu rakamlar şokun büyüklüğünü gözler önüne sererken, Körfez ve İran’daki çok sayıda önemli üretim merkezinin eş zamanlı olarak etkilenmesi, global piyasalarını önümüzdeki haftalarda olası yeni fiyat sıçramalarına karşı giderek daha kırılgan bırakmaktadır.