Orta Doğu savaşının Avrupa'ya maliyeti: Polimer fiyatları pandemi zirvelerine yeniden yaklaştı

Şubat ayı sonunda patlak veren Orta Doğu savaşı, Avrupa’nın polimer pazarlarında keskin bir yükselişi tetikledi. Fiyatlar, ürün temel dinamiklerine bağlı olarak farklı oranlarda artış gösterdi. Poliolefinler, bu yükselişin başını çekerken, diğer polimer zincirlerinde de daha mütevazı bir hızda artışlar yaşandı; bu artışlar acil tedarik sıkıntısından ziyade esas olarak maliyet enflasyonu nedeniyle oldu.

Genel olarak piyasa anlatısı hızla talep zayıflığından tedarik güvenliği ve maliyet enflasyonuna kaydı; bu da dalgalı ve tedarik odaklı bir ortamın zeminini oluşturdu.

Poliolefinler dalgalanmanın merkezinde

Avrupa PP ve PE pazarlarında, savaşın hemen ardından, yükselen enerji maliyetleri ve ana ticaret yollarında yaşanan kesintiler tedarik güvenliğine ilişkin endişeleri artırınca hızlı bir değişim yaşandı. Avrupa’nın yapısal olarak ithalata bağımlı olması kısa sürede ön plana çıktı, fiyatlar sert şekilde yükseldi ve piyasa önemli bir belirsizlikle karşı karşıya kaldı.

Çatışmanın derinleşmesiyle beraber ithalattaki kısıtlamalar daha belirgin hale geldi. Orta Doğu ve Asya’dan tedarikçiler tekliflerini geri çekti veya yüklemeleri geciktirdi; navlun ve sigorta maliyetlerindeki artış da ticaret akışını daha da sınırlandırdı. Bu daralan ortam bölgesel üreticilerin elini güçlendirdi, üreticiler tedarikte kısıtlamalara gitti, ek ücretler uyguladı ve bazı durumlarda fors majör ilan etti. Alıcılar artan şekilde yurtiçi kaynaklara yöneldi veya hemen teslim hacimleri bağlamaya başladı, bu da yukarı yönlü fiyat döngüsünü güçlendirdi.

AYPE tüm zamanların en yüksek seviyelerinde; YYPE, LAYPE, PP 2022’den bu yana zirvede

Mart ortasından sonlarına kadar piyasa sert, tedarik odaklı bir yükselişe girdi. PP ve PE fiyatlarında kümülatif artışlar %100-110 seviyesine ulaştı; PP, Mayıs 2022’den bu yana en yüksek seviyelerine çıktı ve pandemi dönemi zirvelerine yaklaştı. Bununla birlikte, AYPE 2021-2022 dönemindeki eski zirvelerini aşarak rekor seviyelere ulaşırken, diğer PE türleri de Nisan-Temmuz 2022’den bu yana en yüksek noktalarına çıktı.

Bu sıçramaya rağmen, temel talep zayıf kaldı ve piyasa ihtiyatlı alımlar, sınırlı likidite ve olası artışların sürdürülebilirliğine dair artan endişelerle parçalı bir yapıda kaldı.



PET, tedarik ve maliyet kaynaklı artışları takip etti

Benzer fakat daha sınırlı bir değişim Avrupa’daki PET piyasasında yaşandı. İlk enerji şoku, polyester zincirinde üretim maliyetlerinin hızla artmasına sebep oldu. Fiyatlar istikrarlı bir şekilde yükselerek Ekim 2022’den bu yana en yüksek seviyelere çıktı ve 2021’de görülen pandemi dönemi değerlerine yaklaşsa da hâlâ 2022’deki zirvelerin gerisinde kaldı.

PET yükselişi, maliyet enflasyonu ile artan lojistik aksaklıkların birleşiminden kaynaklandı. Asya ve çevre bölgelerden ithalat akışı, gemi rotalarının değiştirilmesi ve gecikmelerle engellendi; bazı tedarikçiler ise piyasadan tamamen çekildi. Aynı dönemde, bölgesel tesislerde yaşanan arızalar ve fors majör vakaları tedariki daha da sıkılaştırdı; spot tedarike olan bağımlılığı artırdı.

Mart ayı ilerledikçe piyasa tamamen tedarik odaklı aşamaya geçti; alıcılar fiyat yerine mal tedarikini önceliklendirdi. PTA, MEG ve PX gibi hammadde piyasalarında yaşanan kesintiler, Avrupa’nın ithalata olan yapısal bağımlılığıyla birleşince maliyet baskılarını artırdı ve artış yönlü havayı güçlendirdi; bu da enerji piyasalarında kısa süreli düzeltmeler olsa dahi dalgalanmanın ve yüksek fiyatlamanın devam edebileceğine işaret etti.

Stirenikler maliyet baskısı ve tedarik riskleriyle sıçradı

Bu arada Avrupa stirenikler piyasası da keskin şekilde artış yönlü bir döneme girdi; ancak temel olarak hammadde kaynaklı maliyet enflasyonu etkili oldu. Hammadde akışında ve lojistikte yaşanan aksamalar, hammadde piyasalarında keskin maliyet artışlarını tetikledi; üreticiler fiyatlarını tekrar tekrar revize edip satışlarını askıya aldı ve hızla artan üretim maliyetleriyle başa çıkmakta zorlandı.

PS ve ABS fiyatlarında sert yükselişler görülürken, PS son yılların en yüksek seviyelerine ulaştı—Temmuz 2022’den bu yana en yüksek değerine ulaştı ve Mayıs 2021 zirvesine yaklaştı veya aştı; ABS ise Ağustos 2022’den bu yana en yüksek seviyesine tırmandı, 2021 seviyelerine yaklaşsa da Nisan 2022 zirvesinin hâlâ altında kaldı. Nisan ayında da, yükselen stiren değerleri ve üreticilerin satışları sınırlandırıp sipariş defterlerini kapatması sonucu daha sıkışık bölgesel tedarik ile yukarı yönlü eğilim sürüyor.

Maliyetlerin ötesinde, tedarik tarafındaki riskler—özellikle ABS için—giderek daha önemli hale geldi. Avrupa’nın başlıca ithalat merkezi olan Asya’daki kesintiler tedariki azalttı ve ithal tekliflerin hızla yükselmesine neden oldu; bu da artış yönlü havayı pekiştirdi. Bununla birlikte, talep artış temposunun gerisinde kaldı ve alıcılar temkinli davrandı.

PVC, Mart ayında diğerlerinden geri kaldı, Nisan’da toparlanma hız kazandı

Buna karşılık, Avrupa’nın PVC piyasasında Mart ayında daha ölçülü bir toparlanma görüldü; bu toparlanma esas olarak tedarikteki yapısal sıkıntılardan ziyade maliyet artışlarının etkisiyle yaşandı. Nisan 2022 zirvesinden bu yana devam eden ve sadece kısa süreli dalgalanmalarla kesintiye uğrayan uzun soluklu düşüşün ardından, Mart ayında artan enerji ve hammadde maliyetleriyle üreticiler marjlarını yeniden oluşturma yoluna gidince fiyatlar toparlanmaya başladı.

Mart ayı sonu itibariyle, PVC değerleri Mayıs 2023’ten bu yana en yüksek seviyesine ulaştı; ancak hâlâ 2022 zirvelerinin %42-43 altında kaldı ve pandemi dönemine yeniden ulaşan diğer polimerlerin gerisinde kaldı. Savaşın PVC üzerindeki etkisi büyük ölçüde dolaylı kaldı; yüksek enerji maliyetleri, artan etilen fiyatları ve lojistik darboğazlar üzerinden hissedildi, doğrudan tedarik şokları yaşanmadı. Bu baskılara rağmen, özellikle inşaat sektöründen gelen talep Mart ayında düşük seyretti, alımlar genellikle ihtiyaca yönelik oldu ve artışları sınırlı tuttu; bu nedenle PVC’de daha kademeli ve pazarlığa dayalı yukarı yönlü bir seyir izlendi.

Ancak, Nisan ayında tedarik koşulları bir ölçüde sıkılaştı. Bakım programları, geciken yüklemeler, fors majör açıklamaları ve temkinli tahsisat politikaları spot tedariki sınırlandırdı; bazı üreticiler ise kontrat müşterilerine öncelik verdi. Aynı zamanda, ithalat akışları daha yüksek navlun maliyetleri ve uzayan teslimat süreleriyle daha az güvenilir hale geldi; Asya ve diğer Avrupa dışı kaynaklar daha yüksek fiyatlar teklif etti ya da Asya’daki hammadde sıkıntısına bağlı gecikmelerle karşı karşıya kaldı.

Bu ortamda üreticiler güçlenen bir fiyatlandırma yaklaşımı benimsedi. Nisan göstergeleri, arzın sıkılığının ve artan üretim maliyetlerinin etkisiyle ilk maliyet yansımalarını aşan ciddi fiyat artışlarına işaret ediyor. Piyasa analizleri, artışların €345-450/ton aralığında gerçekleştiğini, bazı işlemlerin ise tedarik durumuna göre bu seviyelerin de üzerinde sonuçlandığını gösteriyor. Ana tedarikçilerden yapılan tahsisatların azaltılması ve spot piyasada düzensiz tedarik yukarı yönlü eğilimi destekledi; bu nedenle bazı distribütörler sipariş defterlerini erken kapattı.

Kademeli artışlar polimerleri geçmiş zirvelerin ötesine taşıyabilir

İlerleyen dönemde, polimer fiyatları eğer yukarı yönlü baskı devam ederse, 2021-2022 zirvelerine yaklaşabilir hatta bazı durumlarda aşabilir. Mart ayında üreticiler genellikle tedarikin sıkılaştığı ve maliyetlerin yükseldiği ortamda fiyatlarını haftalık olarak kademeli fakat ardışık biçimde artırma stratejisi izledi.

Nisan için erken piyasa analizleri, bu yaklaşımın devam edeceğine işaret ediyor; yeni artış beklentileri ürün ve tedarikçiye göre genellikle €300/ton ile €700/ton arasında değişiyor, ayrıca geçerlilik süreleri kısaltılıyor ve satışlar kontrollü yürütülüyor. Üreticiler bu adım adım fiyatlandırma politikasını sürdürürken tedarik sıkıntısı ve lojistik aksaklıklar devam ederse, bazı türlerin, zayıf talebin sürdürülebilirliğe dair endişeler oluşturmasına rağmen, AYPE’yi takip ederek yeni rekor seviyelere ulaşması mümkün gözüküyor.