Khủng hoảng naphtha tại châu Á gia tăng khi gián đoạn ở Trung Đông định hình lại dòng chảy thương mại

Thị trường hóa dầu châu Á đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguồn cung naphtha ngày càng nghiêm trọng khi các gián đoạn liên quan đến khủng hoảng tại Trung Đông—khu vực cung cấp 60% lượng naphtha nhập khẩu của châu Á—tiếp tục ảnh hưởng dây chuyền lên các luồng thương mại toàn cầu, buộc người mua phải tìm kiếm nguồn thay thế và cắt giảm sản xuất.

Trong khi sự chú ý toàn cầu chủ yếu đổ dồn vào dầu thô, các tín hiệu thị trường ngày càng chỉ ra sự căng thẳng nghiêm trọng và cấp bách hơn về nguồn cung naphtha, đặc biệt tại khu vực Đông Bắc Á.

Sự sụp đổ của dòng chảy cung ứng từ Trung Đông đẩy giá tăng vọt

Mức độ gián đoạn đã diễn ra nghiêm trọng. Lượng naphtha vận chuyển từ Trung Đông sang châu Á đã giảm tới 85% trong tháng 3, xuống còn khoảng 550–580.000 tấn so với mức thông thường gần 4 triệu tấn, theo số liệu vận tải biển.

Sự sụt giảm mạnh này đã đẩy giá lên mức kỷ lục. Giá naphtha chuẩn cho các lô hàng tháng 5 đã tăng mạnh lên khoảng 1.300 USD/tấn—gần gấp đôi so với thời điểm trước chiến sự—trong khi mức backwardation trên thị trường giao ngay đã nới rộng lên mức cao kỷ lục, phản ánh sự khan hiếm nguồn cung ngắn hạn gay gắt.

Phí chênh lệch cũng tăng vọt, với người mua tại Nhật Bản được cho là phải trả hơn 100 USD/tấn cao hơn mức nội địa—một sự đảo chiều rõ rệt so với các khoản chiết khấu đã từng được ghi nhận hồi đầu năm.



Châu Á vẫn phụ thuộc lớn vào nhập khẩu naphtha

Trung Đông được theo sau bởi Nga với vị trí là nhà cung cấp naphtha thứ hai, nhưng tỷ trọng của Nga chỉ chiếm khoảng 14% tổng nhập khẩu naphtha của châu Á. Các lựa chọn thay thế còn lại rất hạn chế và phân mảnh với các lô nhỏ lẻ từ Mỹ, Ấn Độ, châu Âu. Mặt khác, đặc biệt các quốc gia Đông Bắc Á vẫn duy trì mức phụ thuộc lớn vào nguồn naphtha nhập khẩu.

Hàn Quốc tìm đến Ấn Độ, Nga khi nguồn cung thắt chặt

Hàn Quốc nổi lên là một trong những thị trường dễ bị tổn thương nhất, khi 45% nhu cầu naphtha của nước này đến từ nhập khẩu. Bộ trưởng Thương mại Yeo Han-koo cho biết Seoul đã chính thức đề nghị Ấn Độ tăng xuất khẩu naphtha, nhấn mạnh tính cấp bách của tình hình khi các gián đoạn từ Trung Đông tiếp diễn.

Khoảng 70% lượng naphtha nhập khẩu vào Hàn Quốc có nguồn gốc từ Trung Đông, khiến nước này dễ chịu ảnh hưởng mạnh từ các cú sốc nguồn cung. Năm ngoái, nhập khẩu của Hàn Quốc đạt gần 27 triệu tấn, với các nhà cung cấp chính bao gồm UAE, Qatar, Kuwait và Algeria.

Trong bước chuyển biến đáng chú ý, Hàn Quốc cũng đã nối lại việc mua naphtha từ Nga lần đầu tiên sau bốn năm. LG Chem vừa đảm bảo lô hàng 27.000 tấn, nhờ vào giấy phép tạm thời từ Mỹ, cho thấy những nỗ lực ban đầu nhằm đa dạng hóa các tuyến cung ứng. Tuy nhiên, khối lượng này vẫn rất nhỏ so với nhu cầu khoảng 4 triệu tấn mỗi tháng của cả nước. Ngoài ra, CEO của LG Chem cho biết việc đảm bảo thêm naphtha từ Nga là rất khó khăn.

Các tổ hợp cracking giảm công suất khi thiếu hụt nguyên liệu

Sự co thắt nguồn cung đã bắt đầu ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ lệ vận hành. Tại Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc, tỷ lệ sử dụng tổ hợp cracking đã giảm mạnh do các nhà sản xuất gặp khó khăn trong việc đảm bảo nguồn nguyên liệu.

Theo ước tính thị trường, tỷ lệ vận hành tại Đông Bắc Á đã giảm xuống khoảng 60% trong tháng 3 từ mức xấp xỉ 80% trong tháng 2. Khoảng 5% công suất etylen toàn cầu đã phải ngưng hoạt động vì thiếu nguyên liệu.

Các nhà sản xuất cảnh báo rằng việc tiếp tục cắt giảm là điều khó tránh khỏi. Việc khởi động lại các tổ hợp cracking vừa tốn kém vừa mất thời gian, khiến quyết định giảm hoặc dừng sản xuất đặc biệt khó khăn.

“Với việc không còn nhiều nguồn cung chủ động, các nhà vận hành buộc phải giảm sản lượng,” một chuyên gia thị trường nhận định, đồng thời cho biết tỷ lệ vận hành có thể tiếp tục giảm nếu điều kiện nguồn cung không được cải thiện.

Các lựa chọn thay thế hạn chế làm gia tăng sự thắt chặt cơ cấu

Nỗ lực bù đắp thiếu hụt từ Trung Đông đang gặp rất nhiều giới hạn. Ngay cả trong kịch bản lạc quan, các nhà cung cấp thay thế—bao gồm Mỹ, châu Âu và Nga—cũng chỉ có thể bù đắp khoảng 55–65% lượng thiếu hụt, theo ước tính ngành.

Xuất khẩu naphtha của Nga sang châu Á cũng chịu áp lực, với dự báo sản lượng vận chuyển sẽ giảm mạnh giữa bối cảnh gián đoạn và những ràng buộc địa chính trị hiện hữu. Trong khi đó, các rào cản về hạ tầng logistics và pháp lý tiếp tục hạn chế tốc độ thiết lập các luồng thương mại mới.

Khủng hoảng lan sang ngoài lĩnh vực hóa dầu

Hệ quả của tình trạng thiếu hụt naphtha đang lan rộng ra ngoài lĩnh vực hóa dầu, ảnh hưởng đến lĩnh vực sản xuất và thậm chí cả ngành y tế. Là nguồn nguyên liệu then chốt cho etylen và các sản phẩm hạ nguồn như nhựa, bao bì, vật liệu y tế, sự bất ổn nguồn cung naphtha bắt đầu tác động đến nhiều ngành công nghiệp khác nhau.

Các sản phẩm như túi truyền dịch, ống y tế, linh kiện ô tô, thiết bị điện tử ngày càng được cảnh báo có nguy cơ thiếu hụt, làm nổi bật vai trò trọng yếu về mặt chuỗi cung ứng công nghiệp của naphtha.

Khủng hoảng bản chất khác biệt so với dầu thô

Khác với dầu thô, nơi các kho dự trữ chiến lược và giải pháp thay thế giúp ổn định nguồn cung trong ngắn hạn, thị trường naphtha đang chứng tỏ sự mong manh hơn rất nhiều. Năng lực sản xuất nội địa hạn chế và mức độ phụ thuộc cao vào nhập khẩu khiến khó có thể bù đắp gián đoạn một cách nhanh chóng.

Các bên trong ngành ngày càng coi tình cảnh hiện tại là một điểm yếu cơ cấu chứ không còn là mất cân đối tạm thời. Tồn kho đang bị rút cạn nhanh chóng, và sự cạnh tranh cho các lô hàng hiện hữu ngày càng khốc liệt.

“Cuối cùng, nguồn cung sẽ thuộc về những ai sẵn sàng trả giá cao nhất,” một nguồn tin thị trường cho biết, nhấn mạnh sự phân hóa ngày càng lớn về khả năng tiếp cận nguồn nguyên liệu.

Triển vọng: Thị trường sẽ còn thắt chặt hơn

Ngay cả nếu căng thẳng địa chính trị dịu lại, các bên tham gia thị trường vẫn dự báo tác động sẽ kéo dài. Các nhà phân tích ước tính có thể mất vài tháng để cán cân cung-cầu ổn định trở lại, do cần thời gian để khôi phục dòng chảy và tái tạo tồn kho.

Ở thời điểm hiện tại, thị trường naphtha châu Á vẫn chịu sức ép nghiêm trọng với chuỗi cung ứng bị thắt chặt, chi phí leo thang và tỷ lệ vận hành sụt giảm, báo hiệu những thách thức gay gắt hơn nữa cho ngành hóa dầu trong thời gian tới.