Đợt tăng giá polymer lên mức cao nhất trong nhiều năm không kèm theo cú sốc vận tải như thời kỳ đại dịch

Thị trường polymer toàn cầu phần lớn đã tăng vọt lên mức cao nhất trong 4 năm vào cuối tháng Ba, với một số thậm chí vượt xa để đạt đỉnh kể từ năm 2021, tạo ra những so sánh không thể tránh khỏi với các đỉnh điểm từng thấy trong thời kỳ đại dịch. Giá tại các khu vực trọng điểm tăng mạnh do gián đoạn nguồn cung gây ra bởi chiến sự Trung Đông và chi phí đầu vào tăng vọt, khiến các thành viên thị trường đặt câu hỏi liệu một chu kỳ lạm phát tương tự có đang hình thành.

Tuy nhiên, mặc dù có những nét tương đồng bề ngoài về diễn biến giá, đợt tăng giá hiện tại có sự khác biệt cơ bản so với đợt tăng bùng nổ do đại dịch trong giai đoạn 2020–2022, đặc biệt là do không xuất hiện tình trạng tăng vọt song song ở mức cước vận chuyển container. Các mức giá hiện tại còn xa so với thời điểm khủng hoảng logistics.

Đợt tăng giá do nguồn cung trái ngược với bùng nổ nhu cầu thời đại dịch

Xu hướng tăng giá liên tục trên thị trường polymer hiện nay chủ yếu được thúc đẩy bởi các gián đoạn phía cung bắt nguồn từ căng thẳng địa chính trị leo thang tại Trung Đông. Sự hạn chế về năng lượng và nguyên liệu đầu vào — bao gồm dầu thô, LNG, LPG, methanol cùng các sản phẩm trung gian hóa dầu then chốt — đã làm tăng chi phí sản xuất và siết chặt nguồn cung trên toàn thị trường polymer.

Bối cảnh này hoàn toàn trái ngược với thời kỳ đại dịch, khi các đợt tăng giá polymer được hậu thuẫn bởi nhu cầu tăng vọt. Sự thúc đẩy tiêu dùng từ các gói kích thích, xu hướng chuyển từ dịch vụ sang hàng hóa và các chu kỳ bổ sung tồn kho mạnh mẽ đã đẩy khối lượng thương mại toàn cầu tăng mạnh, gây áp lực lớn cho mạng lưới logistics.

Mức giá hiện tại còn xa thời khủng hoảng logistics

Một chỉ số rõ ràng nhất cho sự khác biệt giữa hai giai đoạn nằm ở thị trường vận chuyển container. Theo dữ liệu từ Freightos, chỉ số cước vận chuyển toàn cầu giao động từ mức cao khoảng 11.000 USD cho mỗi container 40 feet tới mức thấp gần 4.000 USD trong giai đoạn 2021–2023, phản ánh sự biến động cực độ do những gián đoạn trong thời kỳ đại dịch.

Sau khi bình thường hóa vào năm 2023, thị trường vận tải lại chịu thử thách bởi khủng hoảng Biển Đỏ và hạn hán Kênh đào Panama, đẩy giá từ khoảng 1.000 USD lên xấp xỉ 5.500 USD mỗi container 40 feet vào đỉnh điểm của biến động.

Tuy nhiên, hiện tại, giá cước đã giảm về quanh mức 1.700 USD, cho thấy thị trường vẫn cách rất xa các cú sốc nghiêm trọng do logistics từng thấy trong các cuộc khủng hoảng trước. Dù vẫn còn tình trạng chuyển hướng và thời gian vận chuyển dài hơn, mạng lưới vận chuyển toàn cầu vẫn hoạt động mà không gặp sự cố hệ thống nghiêm trọng.

Nói cách khác, trong những giai đoạn cực đoan đó, mức cước vận tải dao động từ 4.000 đến 11.000 USD/container 40 feet tương đương khoảng 160–445 USD/tấn. Ở đỉnh đại dịch, từng có thời điểm chi phí vận chuyển container xuất khẩu từ Trung Quốc đã bằng giá trị mỗi tấn polymer được vận chuyển. Ngày nay, chỉ số toàn cầu chỉ tương ứng khoảng 65–70 USD/tấn.

Nguồn cung container dồi dào kiểm soát giá cước

Một yếu tố quan trọng khác hạn chế đà tăng giá cước vận tải hiện nay là sự cải thiện đáng kể từ phía nguồn cung của ngành vận tải container. Để đối phó với các gián đoạn thời Covid, các hãng tàu đã tăng mạnh năng lực thông qua các đơn đặt đóng tàu mới giao trong giai đoạn 2023–2025, đồng thời nâng cấp đội tàu và quản lý thiết bị hiệu quả hơn.

Nhờ đó, thị trường hiện có đặc trưng là năng suất dồi dào, thậm chí dư thừa trên một số tuyến thương mại. Sự thay đổi về cấu trúc này đã tạo áp lực giảm giá cước, ngăn chặn các đợt tăng giá theo cấp số nhân từng xảy ra trong thời kỳ đại dịch.

Nhu cầu yếu hạn chế tiềm năng tăng giá

Điều kiện cầu cũng rất khác biệt so với giai đoạn 2020–2022. Thay vì bùng nổ tiêu thụ, thị trường hiện nay thể hiện tâm lý mua dè dặt, điều kiện tài chính nghiêm ngặt hơn và nhu cầu bổ sung tồn kho hạn chế. Nhiều đối tác vẫn ngần ngại cam kết khối lượng lớn, điều này khiến các nhà cung cấp khó duy trì các đợt tăng giá mạnh mẽ.

Một chu kỳ lạm phát khác biệt

Tổng thể, môi trường thị trường hiện nay cho thấy một chu kỳ lạm phát do chi phí dẫn dắt hơn là một cuộc khủng hoảng logistics toàn diện. Dù các gián đoạn nguồn cung tại Trung Đông đã tạo áp lực tăng giá trong chuỗi hóa dầu, chúng chưa gây ra sự tăng vọt tương ứng trên thị trường vận chuyển.

Đối với thị trường polymer, điểm khác biệt này rất quan trọng. Khi không có tác động khuếch đại từ các nút thắt logistics, đồng thời nhu cầu yếu và năng lực vận chuyển dồi dào, đợt tăng giá hiện nay – dù mạnh – vẫn về bản chất khác biệt so với làn sóng tăng đột biến thời kỳ đại dịch.