Mỹ miễn thuế nhựa: Vượt ra ngoài polymer, thách thức mới cho các ngành công nghiệp hạ nguồn của châu Âu và Türkiye

Thỏa thuận thuế quan EU-Mỹ phần lớn đã được nhìn nhận dưới góc độ polymer, đặc biệt là PE, và như một động lực thúc đẩy xuất khẩu polymer của Mỹ. Tuy nhiên, tác động của nó vượt xa thị trường nhựa nguyên sinh. Khi loại bỏ thuế hải quan trên toàn bộ Chương 39, quy định này còn bao phủ một loạt các sản phẩm nhựa bán thành phẩm và thành phẩm, có khả năng định hình lại cạnh tranh trong toàn bộ chuỗi giá trị nhựa hạ nguồn của châu Âu.

Việc công bố Quy định (EU) 2026/1455 trên Công báo Chính thức đã hoàn tất bước pháp lý cuối cùng để thực hiện thỏa thuận thuế quan EU-Mỹ. Có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2026 đến ngày 31 tháng 12 năm 2029, quy định này áp mức thuế hải quan EU bằng 0% đối với nhiều sản phẩm công nghiệp của Mỹ được liệt kê trong Phụ lục I, bao gồm Chương 39, ngành nhựa và các sản phẩm từ nhựa.

Chương 39 mở rộng hơn phạm vi polymer

Một điểm then chốt là Chương 39 không chỉ bao gồm nhựa ở dạng nguyên sinh như PE, PP, PVC, PS, PET, ABS và các loại polymer kỹ thuật. Nó còn bao hàm nhiều sản phẩm nhựa, chẳng hạn như màng, tấm, ống, phụ kiện, vật liệu đóng gói, chai lọ, vật chứa, nắp, khoá, hàng gia dụng, sản phẩm xây dựng và các linh kiện công nghiệp khác nhau.

Điều này có nghĩa là thỏa thuận không chỉ giới hạn ở thương mại nhựa nguyên sinh. Nó còn ảnh hưởng đến các sản phẩm nhựa hạ nguồn, nơi mà các doanh nghiệp gia công châu Âu vốn đã phải đối mặt với nhu cầu yếu, chi phí cao và sự cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Doanh nghiệp gia công đối mặt tác động kép

Đối với các doanh nghiệp gia công châu Âu, việc tiếp cận polymer của Mỹ miễn thuế có thể mang lại phần nào lợi ích nhờ giảm chi phí nguyên liệu đầu vào và mở rộng lựa chọn nguồn cung. Tuy nhiên, thỏa thuận cũng loại bỏ thuế đối với các sản phẩm nhựa bán thành phẩm và thành phẩm sản xuất tại Mỹ, tạo ra một thử thách cạnh tranh mới.

Dù các doanh nghiệp gia công bắt đầu hưởng lợi từ nguồn nguyên liệu rẻ hơn, họ cũng sẽ phải đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng tăng từ hàng nhựa nhập khẩu sản xuất tại Mỹ sử dụng cùng nguồn nguyên liệu giá thấp. Điều này có thể làm giảm lợi thế về chi phí mà việc mua nhựa nguyên sinh giá rẻ mang lại, nhất là ở các phân khúc sản phẩm hạ nguồn.

Những lo ngại này cũng đã được European Plastics Converters (EuPC) nêu lên trong năm 2025, tổ chức này cảnh báo rằng việc miễn thuế cả với polymer lẫn sản phẩm nhựa có thể làm tăng áp lực đối với ngành gia công nhựa của châu Âu và số lượng việc làm liên quan. Thực tế, các doanh nghiệp gia công châu Âu có thể rơi vào thế bị ép ở cả hai chiều, vừa được hưởng lợi về chi phí đầu vào, vừa phải cạnh tranh trực tiếp hơn với hàng thành phẩm nhựa miễn thuế từ Mỹ.

Mức độ ảnh hưởng đối với sản phẩm cuối cùng sẽ phụ thuộc từng ngành

Ảnh hưởng này có khả năng không đồng đều giữa các thị trường nhựa hạ nguồn. Áp lực lớn nhất được dự kiến sẽ xuất hiện ở các phân khúc sản phẩm sử dụng nhiều nhựa nguyên sinh, có tính tự động hóa cao, nơi mà chi phí đầu vào thấp có thể trực tiếp chuyển thành giá thành phẩm thấp hơn. Màng công nghiệp, tấm kỹ thuật, bao bì hiệu suất cao, một số hệ thống ống và các sản phẩm nhựa kỹ thuật nằm trong các lĩnh vực có thể cạnh tranh hơn nữa.

Ngược lại, các mặt hàng tiêu dùng cơ bản như đồ gia dụng, đồ chơi, chai lọ phổ thông và các sản phẩm đơn giản sản xuất bằng ép phun được dự đoán ít bị ảnh hưởng hơn, do tính cạnh tranh ở những phân khúc này phụ thuộc nhiều hơn vào chi phí lao động, logistics và vị trí gần khách hàng, thay vì chỉ ở giá nhựa nguyên sinh.

Tác động này có thể còn đáng kể hơn đối với các nhà xuất khẩu từ nước thứ ba như Türkiye, quốc gia có thế mạnh cạnh tranh ở các sản phẩm sử dụng nhiều nhựa nguyên sinh như bao bì, màng, ống, phụ kiện và nhựa xây dựng. Mỹ được tiếp cận miễn thuế vào EU có thể sẽ làm tăng mức độ cạnh tranh ở những phân khúc sản phẩm hạ nguồn này.

Doanh nghiệp xuất khẩu của Türkiye cũng chịu tác động mạnh từ việc Mỹ tiếp cận miễn thuế vào EU

Thỏa thuận này cũng có thể thay đổi cán cân cạnh tranh giữa các nhà cung ứng bên ngoài phục vụ thị trường châu Âu.

Các quốc gia đã có quyền tiếp cận ưu đãi vào EU, như Türkiye theo Liên minh Hải quan đối với hàng công nghiệp, sẽ tiếp tục được hưởng ưu đãi miễn thuế. Tuy nhiên, điểm mấu chốt là các nhà cung ứng của Mỹ sẽ không còn phải chịu bất lợi về thuế như trước đây so với các đối thủ cạnh tranh này.

Điều này có thể giúp các doanh nghiệp xuất khẩu Mỹ ngang bằng hơn ở các danh mục sản phẩm mà họ cạnh tranh với các nhà cung ứng truyền thống về bao bì nhựa, hàng gia dụng, vật liệu xây dựng và các sản phẩm nhựa hạ nguồn khác.

Đối với các nhà xuất khẩu không hưởng lợi từ các hiệp định thương mại ưu đãi với EU, thay đổi này có thể còn trực tiếp hơn, khi họ tiếp tục phải chịu thuế tối huệ quốc trong khi các sản phẩm Chương 39 xuất xứ Mỹ được miễn thuế hoàn toàn.

Ngành nhựa tái chế có thể đối mặt khó khăn mới

Thỏa thuận này cũng có thể làm phức tạp thêm quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế nhựa tuần hoàn của châu Âu. Nếu sản phẩm nhựa từ nguyên liệu nguyên sinh giá rẻ của Mỹ ngày càng chiếm thị phần tại EU, các sản phẩm nhựa tái chế sẽ kém cạnh tranh hơn, nhất là ở các lĩnh vực nhạy cảm về giá.

Điều này có thể khiến các doanh nghiệp tái chế và gia công nhựa tại châu Âu sử dụng nguyên liệu tái chế khó bảo vệ biên lợi nhuận hơn, đặc biệt trong bối cảnh nhựa tái chế đã gặp khó khi cạnh tranh với nhựa nguyên sinh giá thấp. Ở góc độ đó, thỏa thuận này không chỉ ảnh hưởng tới luồng thương mại mà còn gia tăng áp lực lên các mục tiêu kinh tế xanh rộng lớn hơn của châu Âu.

Polymer của Mỹ vẫn gia tăng thị phần, dẫn đầu là PE

Dù tác động ở khâu hạ nguồn là trọng tâm, polymer vẫn là yếu tố then chốt trong câu chuyện này. PE được kỳ vọng sẽ hưởng lợi rõ rệt nhất ngay lập tức, nhờ vị thế đã được xác lập của Mỹ trên thị trường nhập khẩu châu Âu và lợi thế nguồn nguyên liệu ethane từ đá phiến.

Việc miễn thuế sẽ càng củng cố sức cạnh tranh của US-origin HDPE và LLDPE đặc biệt. PP và các loại polymer kỹ thuật cũng có thể được hưởng lợi, dù ở mức độ thấp hơn. PVC là một ngoại lệ đáng kể khi các mức thuế chống bán phá giá mà EU áp dụng cho sản phẩm có xuất xứ Mỹ được kỳ vọng sẽ hạn chế bất kỳ lợi ích thực tế nào từ việc xóa bỏ thuế quan.

Đối với các nhà sản xuất polymer châu Âu, điều này diễn ra vào thời điểm khó khăn. Khu vực này tiếp tục phải đối mặt với chi phí sản xuất cấu trúc cao, nhu cầu suy yếu, tỷ lệ hoạt động thấp và nguồn cung toàn cầu dư thừa. Nhập khẩu miễn thuế từ Mỹ do đó có thể tạo thêm áp lực lên biên lợi nhuận, đặc biệt ở các dòng hàng hóa cơ bản.

Biến động luồng thương mại sẽ không diễn ra tức thì

Dù quy định này có ý nghĩa lớn, sự thay đổi ngay lập tức trong mô hình thương mại là điều khó xảy ra. Chi phí vận chuyển, tỷ giá, quy tắc xuất xứ, quy trình đánh giá khách hàng, phê duyệt kỹ thuật và mối quan hệ lâu dài giữa nhà cung ứng - khách hàng vẫn sẽ tiếp tục quyết định các lựa chọn nguồn cung.

Tuy nhiên, việc xóa bỏ thuế giúp cải thiện tính kinh tế lâu dài cho hoạt động xuất khẩu polymer và một số sản phẩm nhựa của Mỹ sang châu Âu. Theo thời gian, điều này có thể dần tác động đến chiến lược mua hàng và làm gia tăng mức độ cạnh tranh ở các phân khúc sản phẩm hạ nguồn.

Quá trình chuyển đổi này có thể diễn ra từ từ, nhưng xu thế đã rất rõ ràng. Với việc loại bỏ thuế trên toàn bộ Chương 39, thỏa thuận thuế quan EU-Mỹ có tiềm năng không chỉ tái định hình thương mại polymer mà còn làm thay đổi cục diện cạnh tranh trên toàn bộ chuỗi giá trị nhựa của châu Âu.

Các cơ chế bảo vệ vẫn được duy trì

Thỏa thuận này không mang lại quyền tiếp cận thị trường vô điều kiện. Theo Quy định (EU) 2026/1455, Ủy ban châu Âu có thể đình chỉ các ưu đãi thuế khi Mỹ gây ra, hoặc đe dọa gây ra, thiệt hại nghiêm trọng đối với các nhà sản xuất EU, hoặc nếu Mỹ không thực hiện đầy đủ các cam kết.

Ủy ban cũng sẽ giám sát tác động của quy định này bằng cách rà soát số lượng thương mại và giá trị nhập khẩu hàng quý trong suốt thời gian áp dụng. Các biện pháp bảo vệ này tạo ra cơ chế cho sự can thiệp nếu có dấu hiệu méo mó thị trường.