Thuế quan Mỹ - Trung đe dọa thương mại ethane, propane; Các nhà sản xuất hóa dầu Trung Quốc chuẩn bị xin miễn trừ

Khi căng thẳng thương mại Mỹ - Trung leo thang, propane và ethane — các nguyên liệu thô công nghiệp chủ chốt — hiện đang nằm trong tầm ảnh hưởng. Mâu thuẫn ngày càng sâu sắc đang đe dọa làm gián đoạn dòng chảy thương mại lâu dài của propane và ethane, tác động tiêu cực đến sản xuất và đầu tư tại cả hai quốc gia. Hiện nay, những người tham gia thị trường cho rằng các nhà sản xuất Trung Quốc phụ thuộc vào những nguyên liệu thô này đang chuẩn bị gửi kiến nghị lên Bắc Kinh nhằm được miễn trừ khỏi các mức thuế mới, cảnh báo về những hậu quả nghiêm trọng đối với hoạt động nội địa và chuỗi cung ứng.

Propane: Ngành PDH Trung Quốc chịu áp lực nặng nề

Các nhà máy khử hydro propane (PDH) của Trung Quốc, nơi chuyển đổi propane thành propylene — hiện đang chuẩn bị đối mặt với những gián đoạn nghiêm trọng. Hơn 30 nhà máy PDH tại Trung Quốc — vốn phụ thuộc nặng nề vào nhập khẩu LPG từ Mỹ — đang vận hành với công suất giảm chỉ còn 70–75%. Theo Reuters, việc cắt giảm sản lượng hoặc thậm chí là đóng cửa để bảo trì sắp xảy ra, vì chi phí tăng cao theo mức thuế mới tăng của Bắc Kinh.

Khoảng 35% lượng propane nhập khẩu của Trung Quốc đến từ Mỹ, và Trung Quốc đã áp thuế 84% lên LPG của Mỹ — một loại khí giàu propane. Biện pháp này là một phần trong gói trả đũa rộng hơn, sau khi Washington tăng thuế lên hàng hóa Trung Quốc lên 125%. Một lãnh đạo doanh nghiệp tại Đông Trung Quốc mô tả bối cảnh hiện tại là một “mùa đông khắc nghiệt”, dự báo công suất hoạt động của các nhà máy PDH có thể giảm xuống dưới 50% trong tháng 5.

Mặc dù các nhà máy Trung Quốc có thể chuyển sang sử dụng propane từ Trung Đông, nhưng sự cạnh tranh từ các thị trường như Hàn Quốc và Ấn Độ khiến việc tái định tuyến trở nên kém hiệu quả về mặt kinh tế. Việc nhập khẩu propane từ Trung Đông cũng sẽ làm tăng cước vận chuyển, làm suy yếu khả năng cạnh tranh. Thêm vào đó, quy mô xuất khẩu của Trung Đông nhỏ hơn nhiều so với Mỹ, không đủ để đáp ứng nhu cầu của Trung Quốc.

Ở góc độ Mỹ, Trung Quốc chiếm gần 27% tổng lượng xuất khẩu LPG của Mỹ trong năm 2024, trở thành khách hàng lớn nhất. Khi thị trường này bị đe dọa, Mỹ có thể sẽ chuyển hướng xuất khẩu LPG sang châu Âu, Ấn Độ và Đông Nam Á để bù đắp tổn thất. Trong khi đó, giá propane tại Mỹ đã giảm gần 30%, xuống còn 425 USD/tấn, phản ánh kỳ vọng về nhu cầu sụt giảm từ Trung Quốc.

Theo đó, một số nguồn tin trong ngành cho rằng Trung Quốc có thể buộc phải bù đắp phần thiếu hụt bằng cách mua propane của Mỹ gián tiếp thông qua các quốc gia khác, trong khi các nhà kinh doanh lớn báo cáo rằng các nhà sản xuất Trung Quốc đang có kế hoạch nộp đơn kiến nghị xin miễn trừ thuế đối với nguyên liệu thô propane.

Ethane: Sự phụ thuộc chiến lược thúc đẩy kháng cáo xin miễn thuế

Tình hình đối với ethane cũng không kém phần bất ổn — thậm chí còn phụ thuộc vào nguồn cung từ Mỹ nhiều hơn. Trung Quốc gần như phụ thuộc hoàn toàn vào Mỹ cho hoạt động nhập khẩu ethane, trong khi hơn 50% lượng ethane xuất khẩu của Mỹ đã được chuyển đến Trung Quốc trong năm 2024.

Nếu Bắc Kinh tiến hành áp thuế trả đũa đối với ethane, hậu quả có thể rất nghiêm trọng. Đối với các nhà sản xuất Mỹ, việc mất đi người mua ethane hàng đầu có thể dẫn đến tình trạng cung vượt cầu, làm giảm giá trong nước, trì hoãn đầu tư và buộc một số nhà khai thác phải cắt giảm sản lượng.

Đối với Trung Quốc, hậu quả sẽ mang tính phức tạp hơn. Mặc dù nước này đã tăng cường sử dụng ethane, phần lớn ethylene của Trung Quốc vẫn được sản xuất từ naphtha. Theo báo cáo thường niên năm 2024 của Sinopec, 70% trong tổng công suất 53 triệu tấn/năm ethylene của họ đến từ naphtha. Sự đa dạng hóa này có thể giúp Trung Quốc tạm thời tránh được tác động, nhưng lại đe dọa khả năng cạnh tranh dài hạn của các nhà máy mới sử dụng ethane làm nguyên liệu thô.

Đây chính là lý do vì sao nhiều nhà sản xuất hóa dầu Trung Quốc hiện đang chuẩn bị nộp đơn kiến nghị chính thức lên Bắc Kinh để xin miễn trừ thuế đối với cả hai nguyên liệu thô: ethane và propane. Họ lập luận rằng Mỹ hiện là nhà cung cấp số lượng lớn duy nhất đối với ethane trên toàn cầu, và việc thay thế nguồn cung này không chỉ tốn kém hơn mà còn bất khả thi về mặt hậu cần trong ngắn hạn.

Kẻ thắng người thua: Triển vọng trái chiều

Đối với Trung Quốc:

• Rủi ro: Giá thành tăng vọt đối với các sản phẩm hóa dầu hạ nguồn như polypropylene; gián đoạn hoạt động tại các nhà máy PDH và nhà máy sử dụng ethane làm nguyên liệu thô; lựa chọn thay thế bị hạn chế cho việc nhập khẩu khối lượng lớn propane và ethane.


• Điểm mạnh: Một phần được bảo vệ nhờ sản xuất từ naphtha; có khả năng giảm tình trạng dư thừa công suất thông qua việc ngừng hoạt động hoặc sáp nhập.

Đối với Mỹ:

• Rủi ro: Mất thị trường xuất khẩu hàng đầu cho ethane và propane một cách đột ngột; dự báo dư cung nội địa và giá giảm; đầu tư vào cơ sở hạ tầng và mở rộng sản lượng có thể bị trì hoãn hoặc thu hẹp.


• Điểm mạnh: Cơ hội đa dạng hóa thị trường xuất khẩu — đặc biệt là tại khu vực Đông Nam Á, nơi các quốc gia như Malaysia, Việt Nam và Thái Lan đang mở rộng công suất nhà máy cracker và PDH. Ví dụ, Việt Nam đã ký kết các hợp đồng dài hạn nhập khẩu ethane từ Mỹ trước thời điểm khởi động bến cảng chuyên dụng vào năm 2027.

Nhìn về phía trước

Khi căng thẳng thương mại gia tăng, ngành hóa dầu đang trở thành mặt trận chính trong cuộc đối đầu Mỹ-Trung. Kết quả của các đơn kháng cáo đang chờ xử lý của các nhà sản xuất Trung Quốc có thể quyết định liệu các nguyên liệu thô chính có được miễn trừ thuế hay không — và từ đó, liệu các nhà máy có thể tiếp tục vận hành ở mức kinh tế khả thi hay không. Nếu các khoản miễn trừ không được phê duyệt, cả Trung Quốc và Mỹ đều có nguy cơ gây tổn hại đến các ngành công nghiệp vốn đã phụ thuộc lẫn nhau từ lâu, thúc đẩy nhanh những thay đổi về mặt cấu trúc trong hoạt động thương mại hóa dầu toàn cầu.